Dziecięcy plecak, mapa, drewniany samolot i dokument zgody na zagraniczny wyjazd dziecka.

Co do zasady rodzic nie powinien wyjeżdżać z dzieckiem za granicę bez zgody drugiego rodzica, jeżeli obojgu przysługuje prawo do współdecydowania o istotnych sprawach dziecka. Dotyczy to również krótkiego wyjazdu wakacyjnego. Gdy rodzice nie mogą się porozumieć, zgodę może zastąpić orzeczenie sądu opiekuńczego.

Inaczej może być wtedy, gdy władza rodzicielska drugiego rodzica została zawieszona, rodzic został jej pozbawiony albo sąd ograniczył jego uprawnienia w sposób wyłączający współdecydowanie o zagranicznych wyjazdach lub miejscu pobytu dziecka. Decydujące jest dokładne brzmienie orzeczenia sądu.

Najważniejsze informacje:

  • zagraniczny wyjazd dziecka, także na wakacje, jest co do zasady istotną sprawą dziecka;
  • zgoda na wydanie dziecku paszportu nie jest zgodą na konkretną podróż;
  • polskie przepisy nie przewidują jednego urzędowego formularza zgody na wyjazd;
  • dla bezpieczeństwa dowodowego warto uzyskać zgodę na piśmie;
  • państwo docelowe, państwo tranzytowe lub przewoźnik mogą wymagać dodatkowych dokumentów, tłumaczenia albo notarialnego poświadczenia podpisu;
  • w razie braku porozumienia rodzic może wystąpić do sądu rejonowego o rozstrzygnięcie.

Dlaczego wyjazd wakacyjny wymaga wspólnej decyzji rodziców?

Zgodnie z art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice wspólnie rozstrzygają o istotnych sprawach dziecka. Są to decyzje mające większe znaczenie dla jego życia, zdrowia, edukacji lub miejsca pobytu. Jeżeli rodzice nie dochodzą do porozumienia, rozstrzyga sąd opiekuńczy.

W orzecznictwie do istotnych spraw dziecka zaliczono zarówno wyjazd za granicę na stałe, jak i wyjazd czasowy, w tym wyjazd wakacyjny. Nie ma przy tym decydującego znaczenia, czy rodzice są małżeństwem, pozostają w związku, są po rozwodzie czy nigdy razem nie mieszkali. Znaczenie ma zakres władzy rodzicielskiej przysługującej każdemu z nich.

Sam fakt, że dziecko na stałe mieszka z jednym rodzicem, nie musi oznaczać, że ten rodzic może samodzielnie decydować o zagranicznych podróżach. Również ustalone kontakty z drugim rodzicem nie przesądzają o zakresie prawa do współdecydowania. Zawsze należy sprawdzić sentencję wyroku, postanowienia albo ugody dotyczącej władzy rodzicielskiej.

Kiedy zgoda drugiego rodzica może nie być potrzebna?

Zgoda nie będzie potrzebna, jeżeli władza rodzicielska przysługuje wyłącznie jednemu rodzicowi. Może tak być w szczególności, gdy drugi rodzic:

  • został pozbawiony władzy rodzicielskiej;
  • ma zawieszoną władzę rodzicielską;
  • ma władzę rodzicielską ograniczoną w taki sposób, że nie przysługuje mu prawo współdecydowania o wyjazdach zagranicznych albo miejscu pobytu dziecka;
  • nie żyje.

Samo ograniczenie władzy rodzicielskiej nie zawsze wystarcza. Jeżeli drugi rodzic nadal ma prawo współdecydowania w tym zakresie, jego zgoda pozostaje konieczna. W podróży warto mieć przy sobie dokument potwierdzający samodzielne uprawnienie do podjęcia decyzji, na przykład odpis właściwego orzeczenia sądu. Trzeba też sprawdzić wymagania kraju docelowego i przewoźnika.

Paszport dziecka a zgoda na jego wyjazd to dwie różne sprawy

To jedno z najczęstszych źródeł nieporozumień. Zgoda udzielona wcześniej na wydanie dziecku paszportu nie oznacza automatycznie zgody na każdy przyszły wyjazd. Pierwsza decyzja dotyczy dokumentu, druga – konkretnej podróży.

Każde dziecko, także niemowlę, musi mieć własny dokument uprawniający do przekroczenia granicy. W zależności od kierunku będzie to dowód osobisty albo paszport. Brak stałej kontroli granicznej w strefie Schengen nie zwalnia z obowiązku posiadania właściwego dokumentu.

W jakiej formie powinna zostać udzielona zgoda?

Prawo polskie nie ustanawia jednego urzędowego formularza zgody na zagraniczny wyjazd dziecka ani ogólnego wymogu, aby każda taka zgoda była sporządzona u notariusza. Ze względów dowodowych bezpieczniej jest jednak uzyskać ją na piśmie.

W zgodzie warto wskazać:

  • dane dziecka oraz rodzica wyrażającego zgodę;
  • dane osoby, pod której opieką dziecko będzie podróżować;
  • państwo lub państwa docelowe i ewentualną trasę;
  • datę wyjazdu i planowanego powrotu;
  • jednoznaczne oświadczenie o zgodzie na podróż;
  • datę sporządzenia dokumentu, podpis oraz dane kontaktowe rodzica.

Przed wyjazdem trzeba sprawdzić oficjalne informacje państwa docelowego i państw tranzytowych, a także regulamin przewoźnika. W zależności od trasy może być wymagane notarialne poświadczenie podpisu, tłumaczenie zgody albo dodatkowy formularz przewoźnika. Warto zabrać oryginał zgody i jej kopię.

Co w przypadku podróży z dziadkami, innym członkiem rodziny albo opiekunem?

Jeżeli dziecko podróżuje bez rodziców, zgoda powinna pochodzić od rodziców uprawnionych do współdecydowania o jego wyjeździe. Dotyczy to podróży z dziadkami, dalszą rodziną, znajomymi, trenerem lub organizatorem wyjazdu.

Straż Graniczna wskazuje, że polskie przepisy dotyczące przekraczania granicy nie ustanawiają osobnego, obowiązkowego formularza upoważnienia tylko dlatego, że dziecko podróżuje bez rodziców. Nie oznacza to jednak, że można pominąć zgodę rodziców na sam wyjazd. Są to dwie odrębne kwestie: prawo do podjęcia decyzji o podróży oraz dokument, którego okazania może wymagać kontrola, inne państwo lub przewoźnik.

Co zrobić, gdy drugi rodzic odmawia zgody albo nie odpowiada?

Milczenie drugiego rodzica nie powinno być traktowane jako zgoda. Najpierw warto przekazać mu konkretny plan podróży: termin, miejsce pobytu, sposób transportu, dane opiekunów i planowany termin powrotu. Ułatwia to podjęcie rzeczowej decyzji i może ograniczyć spór.

Jeżeli porozumienie nadal nie jest możliwe, rodzic może złożyć do sądu wniosek o rozstrzygnięcie o istotnej sprawie dziecka i wyrażenie zgody na konkretny wyjazd. Sprawę rozpoznaje co do zasady sąd rejonowy, wydział rodzinny i nieletnich, właściwy dla miejsca zamieszkania dziecka, a w braku takiego miejsca – dla miejsca jego pobytu.

We wniosku należy dokładnie opisać planowaną podróż oraz wyjaśnić, dlaczego wyjazd jest zgodny z dobrem dziecka. Pomocne mogą być w szczególności:

  • odpis aktu urodzenia dziecka;
  • wcześniejsze orzeczenia lub ugody dotyczące władzy rodzicielskiej, miejsca pobytu i kontaktów;
  • plan podróży, termin, adres pobytu i sposób powrotu;
  • informacje o opiece, ubezpieczeniu i możliwości kontaktu z dzieckiem;
  • korespondencja pokazująca odmowę zgody albo próbę jej uzyskania.

Sąd powinien umożliwić obojgu rodzicom przedstawienie stanowiska. Rozstrzygając sprawę, bierze pod uwagę przede wszystkim dobro dziecka, bezpieczeństwo podróży, jej cel i czas, wpływ na naukę oraz kontakty z drugim rodzicem, a także prawdopodobieństwo powrotu w zaplanowanym terminie.

Orzeczenie sądu może zastąpić zgodę drugiego rodzica. W tego rodzaju sprawie nie ma obowiązku korzystania z pomocy adwokata. Opłata od wniosku wynosi co do zasady 100 zł, chyba że wnioskodawca uzyska zwolnienie od kosztów sądowych.

Wniosek warto złożyć z odpowiednim wyprzedzeniem. Termin rozpoznania zależy od obciążenia sądu, stanowiska drugiego rodzica oraz tego, czy konieczne będzie przeprowadzenie dodatkowych dowodów. Przed uzyskaniem zgody rozsądnie jest unikać zakupu biletów i noclegów, których nie można bezkosztowo odwołać.

Jakie ryzyko wiąże się z wyjazdem bez wymaganej zgody?

Wyjazd bez zgody rodzica uprawnionego do współdecydowania narusza zasady wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej. Może prowadzić do sporu przed sądem rodzinnym i mieć znaczenie przy późniejszej ocenie sposobu wykonywania tej władzy.

Szczególnie poważna sytuacja powstaje wtedy, gdy dziecko nie wraca w uzgodnionym terminie albo wyjazd faktycznie prowadzi do zmiany jego miejsca stałego pobytu. W takich okolicznościach drugi rodzic może wszcząć postępowanie o powrót dziecka, w tym – gdy spełnione są odpowiednie warunki – postępowanie na podstawie Konwencji haskiej dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę.

Nie każdy spór o wakacyjny wyjazd automatycznie oznacza „uprowadzenie rodzicielskie”. Ocena zależy od konkretnych okoliczności, zakresu praw każdego z rodziców, miejsca zwykłego pobytu dziecka oraz tego, czy doszło do jego bezprawnego zatrzymania za granicą.

Przykład

Rodzice mają pełną władzę rodzicielską. Dziecko mieszka z matką, a z ojcem spotyka się w ustalonych terminach. Matka planuje dziesięciodniowy wakacyjny wyjazd z dzieckiem do Włoch. Ojciec nie wyraża zgody, mimo że dziecko ma ważny paszport.

Ważny paszport nie zastępuje zgody na podróż. Jeżeli rodzice nie osiągną porozumienia, matka może wystąpić do sądu rodzinnego o zgodę na ten konkretny wyjazd, przedstawiając jego termin, miejsce pobytu, warunki opieki i plan powrotu. Dopiero pozytywne orzeczenie sądu zastąpi zgodę ojca.

Co sprawdzić przed podróżą z dzieckiem?

  1. Ustal, komu i w jakim zakresie przysługuje władza rodzicielska.
  2. Sprawdź, czy planowany wyjazd nie koliduje z kontaktami dziecka z drugim rodzicem.
  3. Uzyskaj pisemną zgodę osób uprawnionych do współdecydowania.
  4. Zweryfikuj wymagania państwa docelowego, państw tranzytowych i przewoźnika.
  5. Sprawdź ważność dowodu osobistego albo paszportu dziecka.
  6. W razie sporu złóż wniosek do sądu z odpowiednim wyprzedzeniem.

Każda sytuacja wymaga sprawdzenia zakresu władzy rodzicielskiej oraz treści wcześniejszych orzeczeń. Więcej informacji o pomocy w takich sprawach znajduje się na stronie prawo rodzinne. W razie wątpliwości można rozważyć konsultację przed zaplanowaniem podróży lub złożeniem wniosku do sądu.

Autor: adw. Andrzej Napierała
Stan prawny na dzień: 2 sierpnia 2026 r.

Materiał ma charakter ogólny i edukacyjny. Nie stanowi porady prawnej ani nie zastępuje analizy okoliczności konkretnej sprawy.

Podstawy prawne i źródła